Балуанияз Мүсірепұлы кесенесі
Балуанияз (1818-1856 жж.) – Адайдың Келімберді-Шыбынтай атасынан тарайтын батыр. Маңғыстау түрікмен тайпалары, Хиуалықтар арасындағы соғыстарда ерекше көзге түскен, Балықшы руының батыр атағын алған тұлға.
Аңыз бойынша Балуанияз батырдың ерлігі елін сыртқы жау шапқыншылығынан қорғауда танылған. Екі ғасыр бұрын Ресей патшалығы және Хиуа хандығының қыспағында қалған Маңғыстау халқы екі елдің отарлау, басқыншылық саясатына да батыл қарсылық танытып отырған. Сол тарихи оқиғалардың бірі – Қараған-Босаға қырғыны. 1856 жылы көрші елдің басқыншылары тұтқиылдан шабуыл жасап, бейбіт жатқан қазақ жеріне баса көктеп кіріп келіп, ойран салады. Тыныштықта өмір сүріп жатқан қазақтарды жазықсыздан-жазықсыз қызыл қанға бөгіп, ұлдарын құлдыққа, қыздарын күңдікке алып, малдарын айдап елдеріне қайтады. Мұндай озбырлыққа шыдамаған қазақтың халық батыры Балуанияз Мүсірепұлы алпыс батырды бастап, дұшпанға қарсы шығады. Өздерінен үш есе көп қарсыластарының әскеріне тойтарыс беріп, тізе бүгуге мәжбүретіп, 10 мыңдай адамды, малды аман алып қалып, елге жеңіспен оралған екен. Сол қанды шайқаста 38 жастағы бас батыр Балуанияз бен інісі Қорғанбек, серіктері Майлыбай, Ораз, т.б. батырлар шейіт болады. Сол қаза тапқан Қараған Босаға жеріне жауынгер серіктерімен жерленген. Қараған Босағаның ескі атаулары – Қалмақүйген, Қараоба. Қазір бұл төбе батырдың атымен аталады. Осы сапарда Балуанияз батыр мінген құла атжау қолында кетеді. 11 айдай қараңғы қорада қамап ұстаған арғымақты далаға шығарып, аунап-қунауына жағдай жасаған тұста тұлпар босап кетіп, құрсаудан шығып, Маңғыстауға тартады. Сол кезде Балуанияз батырдың жылдық асын беруге дайындық жүріп жатқан еді. Киелі жануар арада қанша уақыт өтсе де, иесі тұрған жерге іздеп келіп құлап, жан тәсілім етеді. Мұндай құбылысқа риза болған жұртшылық көздеріне жас алып, батырдың тұлпарын адамша жерлеу рәсімін өткізеді. Ауыл тұрғындары: «Көзі тірісінде бірге болдыңдар, өлгеннен кейін де бірге болыңдар» деген сөздермен батыр қабірінің жанына аттың бас сүйегін жерледі.
1856 жылғы Хиуа ханының басқыншылығынан Маңғыстаудағы Адай тайпасын азат еткен, Қазақтың қаһарман батырларының сардары Балуанияз батыр Мүсірепұлының соңғы жорығы туралы жыр мәңгі ел жүрегінде. Сол жырдағы 60 батырды қазақ халық шежірешісі ақыны Өмірзақ Қалбайұлы Сабыр-жырау Селбай ұлынан естіп, анықтап,жазып алған.
1992 жылы елбасы Саришан Сейінқанұлы мен Сирпи Мамайұлының басшылығымен Балуанияз батырдың басына керемет күмбезді кесене тұрғызылды.
Жорық жыршысы Қалнияз жырау Шопықұлы «Балуанияз батыр» атты дастан тудырып, Тұрмамбет батыр, Балта палуан, ту ұстаушы Асар сұпылардың есімдері менерліктерін жырға қосады.
